Ketenaansprakelijkheid: gemeenten zijn soms ‘eigenbouwer’



Gemeenten die met enige regelmaat zelf bedrijfsmiddelen voortbrengen of bijvoorbeeld voor eigen rekening en risico bouwgrond voor de markt produceren, kunnen worden aangemerkt als ‘eigenbouwer’. Dat heeft gevolgen voor de btw en leidt tot risico’s voor het geval de opdrachtnemers de loonheffing niet afdragen.

Als een gemeente een ondernemer opdracht geeft om ‘werken van stoffelijke aard’ uit te voeren, is het raadzaam dat de gemeente zich bewust is van de (fiscale) positie van waaruit de opdracht wordt verstrekt. Dit kan de positie van opdrachtgever zijn, maar er kan ook sprake zijn van ‘eigenbouwerschap’. In het laatste geval is de gemeente fiscaal bezien de hoofdaannemer van een keten, waarin de opdrachtnemer als onderaannemer wordt aangemerkt. De opdrachtnemer is verplicht de btw naar de ‘eigenbouwer’ te verleggen. Daarnaast is de ‘eigenbouwer’ hoofdelijk aansprakelijk voor de loonheffing, die de opdrachtnemer en zijn onderaannemers in verband met de werkzaamheden voor de gemeente moet afdragen. In tijden waarin aannemers en ontwikkelaars het zwaar hebben, kan het geen kwaad dat gemeente hier aandacht aan te besteden.

Niet iedere gemeente is ‘eigenbouwer’. De gemeente moet namelijk in staat zijn ook met het eigen ambtenarenapparaat de klus uit te voeren of ze moet zelf de algehele leiding over de bouwwerkzaamheden voeren. Daar komt nog bij dat het ‘eigenbouwerschap’ zich alleen kan voordoen bij opdrachten vanuit de ondernemerssfeer van de gemeente. U kunt daarbij denken aan het bouwrijp maken van gronden, maar ook aan werkzaamheden aan MFC’s, sportparken en -hallen, zwembaden, theaters, musea, et cetera. Bij grondexploitatie en de bouw van brede scholen kunnen zich splitsingsproblemen voordoen.

Wat moet je doen als je eigenbouwer bent? Allereerst kan geen enkele gemeente een mogelijke aansprakelijkstelling door de fiscus voorkomen. Of zij dient aan te tonen dat zij geen eigenbouwer is of zij kan zodanige ‘veiligheidsmaatregelen’ treffen dat zij zich kan vrijwaren van aansprakelijkheid door de ontvanger van de Belastingdienst. De gemeente als eigenbouwer kan aansprakelijk worden gesteld voor niet afgedragen loonheffing (loonbelasting en premies werknemersverzekeringen) door de (onder)aannemers welke betrekking heeft op het werk wat wordt uitgevoerd. Daarnaast kan de aftrek van ten onrechte niet verlegde btw worden geweigerd en is de gemeente gehouden volgens de normale verleggingsregels aangifte te doen. De gemeente moet dus al bij de aanbesteding –  in het bestek – aangeven dat de btw aan haar moet worden verlegd. Daarnaast dient van tevoren, afhankelijk van het type werk, te worden vastgesteld hoe groot het deel loonheffing is dat in de aanneemsom is begrepen. Dat deel van de aanneemsom dient niet op een ‘vrije’ bankrekening van de aannemer te worden gestort, maar te worden gestort op een zogenoemde geblokkeerde rekening. Naast deze maatregelen dient de eigenbouwer nog een aantal controlemaatregelen te nemen ter verzekering van een juiste afdracht van belastingen. Men kan daarbij denken aan controle op de bouwplaats van werkvergunningen van de daar aanwezige werklieden. Ook dienen in de administratie van de gemeente extra controles te worden ingebouwd met betrekking tot de juistheid van de facturering door de aannemer en de juistheid van de boekingen en afdrachten.

Het is niet zo dat als een gemeente door de Belastingdienst niet expliciet als eigenbouwer is aangemerkt dat aansprakelijkstelling achterwege blijft. De gemeente loopt dus een groot risico als zij de volledige aanneemsom alsmede de daarover verschuldigde btw volledig aan de (hoofd)aannemer voldoet en de betaling niet heeft plaatsgevonden op een geblokkeerde rekening.

Colofon

Ed Plat is als adviseur werkzaam bij EFK Belastingadviseurs, kantoor Alkmaar. Voor meer informatie: info@efkbelastingadviseurs.nl, telefoon 072 53 50 525.

Laat je mening horen!

Laat een reactie achter.
mocht je een afbeelding wensen bij je reactie, klik dan hier gravatar!

Of kies uit nieuws categorieën