Het BTW-compensatiefonds: het financieringselement in de prullenbak!



Recent heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan in de zaak gemeente Middelburg en op fiscale gronden de gemeente financiering van btw onthouden. Ondanks dat de uitkomst in het licht van de huidige wetgeving begrijpelijk is, had deze uitkomst over de oude jaren ook anders kunnen en misschien wel moeten luiden. Waar wij nu altijd rekening mee dienen te houden is dat gecompenseerde btw op investeringsgoederen, bij ander fiscaal gebruik altijd leidt tot terugbetaling. En daarmee is het financieringsaspect van de btw, zoals het ooit onderdeel is geweest van het Gemeentefonds, in de prullenbak verdwenen!

Historie

Het is inmiddels al weer bijna tien jaar geleden dat het BTW-compensatiefonds (hierna: bcf) is ingevoerd om de btw-uitgaven van gemeenten te financieren. Vanwege het benodigde budget-neutrale karakter van de financieringswijze zijn de gemeenten in eerste aanleg gekort op het Gemeentefonds en is door gebruik te maken van het kasstelsel van het Rijk, een administratieve financiële buffer gecreëerd voor de verwachte toekomstige nadelige effecten verbonden aan de invoering (ook wel btw-egalisatiereserve genoemd). In de oorspronkelijke plannen is het voornemen aanwezig geweest het bcf volledig gespiegeld te laten werken ten opzichte van de Wet op de omzetbelasting 1968. Uiteraard rekening houdende met de situaties dat de gemeente niet de afnemer is van de prestatie (verstrekkingen aan derden) en voor het openbaar onderwijs. Voor tussentijdse wijzigingen in het gebruik van (on)roerende zaken is alleen een voorziening opgenomen, dat nimmer meer btw-geld zou kunnen worden ontvangen, dan oorspronkelijk op factuur in rekening zou kunnen worden gebracht door het (aanvullende) recht op compensatie de gemeente te ontzeggen (artikel 8, lid 4 van de Uitvoeringsregeling). De volledig gespiegelde werking heeft het echter niet gehaald op 1 januari 2003, omdat de wetgever de artikelen bewust op een andere wijze heeft geredigeerd. Hierdoor is het niet mogelijk geworden de btw-bedragen van de potentiële herziening in de btw- en compensatiesfeer onderling uit te ruilen. Dit is niet bezwaarlijk als die potentiële herziening achterwege blijft, zoals dat vanaf 2003 plaats heeft gevonden. Heeft de gemeente gehandeld als overheid, dan zal de btw later nimmer op aangifte in aftrek kunnen worden gebracht en rechtvaardigt dit een volledige financiering van de btw-uitgave. Dit principieel juiste uitgangspunt is nu echter verlaten. Artikel 9 van de uitvoeringsregeling is in januari 2010 tekstueel aangepast, door de herziening ook van toepassing te verklaren, als het (fiscale) gebruik van de onroerende zaak bij gemeente verandert. Deze bedoeling van de wetgever is – naar wij verwachten – de belangrijkste reden geweest om in de zaak van de gemeente Middelburg (hierna: de gemeente) te beslissen dat het gewijzigde gebruik (van btw-compensatie naar btw-vrijgesteld ondernemershandelen) dient te leiden tot terugbetaling van eerder gecompenseerde btw. De Advocaat-Generaal concludeert terecht dat voor de wetswijziging van 2010, sprake is van een regelgeving die terugbetaling niet mogelijk maakt en dat daarom de gemeente haar recht op compensatie dient te behouden, te meer daar de teksten – ook in hun onderling verband bezien – niet tot een andere uitleg kunnen leiden.

De casus

De gemeente heeft in 2004 een nieuw stadhuis in gebruik genomen en de btw is gecompenseerd voor 93%, 6% is op aangifte verwerkt en 1% is kostprijsverhogend geadministreerd. Vanaf 2006 verhuurt de gemeente een deel van de ruimten, die zij aanvankelijk voor btw-compensabele doeleinden in gebruik heeft genomen. De inspecteur vindt dat de gemeente de eerder gecompenseerde btw, op basis van de herzieningsbepalingen, voor het toerekenbare deel aan 2007 en 2008 moet terugbetalen. De rechtbank stelt de gemeente in het gelijk. Het ministerie van Financiën tekent beroep aan. In overleg wordt besloten direct de zaak voor te leggen aan de Hoge Raad. De Hoge Raad concludeert anders, door te beslissen dat de gemeente moet terugbetalen.

De praktijk

Dit betekent ook voor de jaren, gelegen vóór het jaar 2010, ander gebruik altijd leidt tot een correctie van btw. Deze btw is nimmer terug te ontvangen van de Belastingdienst. Herzienings-btw uit de overheidssfeer komt nimmer voor verrekening op aangifte in aanmerking (arrest Zeeuws-Vlaanderen) en de herzienings-btw uit de ondernemerssfeer komt niet voor compensatie in aanmerking, omdat het niet voldoet aan de eisen van artikel 3 in combinatie met artikel 5 van de Wet op het BTW-compensatiefonds.

De financiering

Deze beperkende compensatiemaatregel is achteraf bezien van invloed op de uitname uit het Gemeentefonds. Destijds hebben de totale gedeclareerde btw-bedragen in 2003 en 2004 ten grondslag gelegen aan de uitname. Nu later blijkt -de uitspraak van de Hoge Raad en de wijziging in de Uitvoeringsregeling 2010 – is de uitname te hoog geweest. Het zal de taak zijn van de VNG dit nadeel ‘gecompenseerd’ te krijgen, door een additionele storting in het Gemeentefonds te verlangen.

Een aanvullende oplossing is een oude goedkeuring maar weer van stal te halen, door te bepalen dat de overheidsprestaties binnen het kader van de gemeentelijke forfaitaire percentages, als btw-vrijgestelde prestaties worden beschouwd en dan de (onderlinge) uitruil van btw tot verrekening, compensatie of kostprijsverhogend gaat werken. Dan krijgt de btw de uitwerking zoals het ooit bedoeld is en zoals het anno 2012 wordt uitgelegd. Maar als dit niet wordt geregeld, blijven de gemeenten met de financiële kater zitten. Achteraf bezien, is de korting op het Gemeentefonds te hoog vastgesteld en is met deze uitspraak van de Hoge Raad een belangrijke pijler van het bcf in de prullenbak verdwenen. Wederom blijkt dat het bcf een financieringswet is en blijft en dat het beoordelen daarvan met een fiscale bril niet altijd tot een rechtvaardige uitkomst leidt.

Colofon

Henk Zuidersma is als adviseur werkzaam bij EFK Belastingadviseurs, kantoor Alkmaar. Voor meer informatie: info@efkbelastingadviseurs.nl, telefoon 072 53 50 525.

Laat je mening horen!

Laat een reactie achter.
mocht je een afbeelding wensen bij je reactie, klik dan hier gravatar!

Of kies uit nieuws categorieën