Erfrecht

Foto JanInleiding

“Slechts twee dingen in het leven zijn zeker: de dood en de belastingen”, Benjamin Franklin zei het lang geleden al. Deze gebeurtenissen zijn niet alleen zeker, maar worden door de fiscus ook nog eens aan elkaar gekoppeld. De verkrijging van een erfenis wordt belast bij degene die deze ontvangt.

Hoe gaat dat nu eigenlijk in zijn werk? Wie erft wanneer en hoeveel bedraagt de verschuldigde belasting? In dit artikel bespreek ik de werking van het erfrecht en de erfbelasting in een “standaard”-geval: Aad en Bea zijn getrouwd in gemeenschap van goederen. Zij hebben twee meerderjarige kinderen (Claudia en Dirk). Aad komt te overlijden, er is geen testament opgesteld. Het totale vermogen van Aad en Bea op het moment van overlijden bestaat uit een woning en wat spaargeld, totale waarde: 240.000.

Het huwelijksvermogensrecht

Bij het overlijden van Aad wordt het huwelijk van rechtswege ontbonden. Omdat Aad en Bea in gemeenschap van goederen zijn getrouwd, zijn zij beiden voor de helft gerechtigd tot het totale vermogen van de huwelijksgemeenschap. De helft van het totale vermogen van de huwelijksgemeenschap is vermogen van Aad en behoort tot zijn nalatenschap: 120.000.

Het erfrecht

Aad heeft geen testament. De wet bepaalt in dat geval wie de erfgenamen zijn. De erfgenamen zijn verdeeld in vier groepen, ook wel parentelen genoemd:

1. Echtgenoot/partner en kinderen van de overledene

2. Ouders, broers en zussen van de overledene

3. Grootouders van de overledene

4. Overgrootouders van de overledene.

 

Een volgende parentele komt pas in beeld, wanneer er geen erfgenamen in een eerdere parentele aanwezig zijn. Aad heeft een vrouw en twee kinderen. Zij bevinden zich allen in de eerste parentele en zijn dus erfgenaam. Heeft Aad bijvoorbeeld nog broers en zussen, dan zijn zij uitgesloten als erfgenaam.

Daarnaast kent de wet het principe van plaatsvervulling. Wanneer in een parentele iemand is overleden (bijvoorbeeld: Aad heeft een derde kind (Erik). Erik is al eerder overleden en ook Erik had al een kind (dochter Frederique). Frederique treedt dan in de plaats van Erik en wordt erfgenaam in plaats van Erik. Zij vervult als het ware de plaats van Erik).

Wettelijke verdeling

Op basis van de wet verkrijgt elke erfgenaam een gelijk deel. De drie erfgenamen van Aad krijgen dus elk een derde deel van de nalatenschap. Hiermee zijn we er echter nog niet. De wetgeving in Nederland kent een sterke positie toe aan de langstlevende echtgenoot (Bea). Bea moet financieel verder kunnen leven alsof er geen veranderingen in het vermogen zijn geweest. Bij de verdeling van de nalatenschap krijgt Bea daarom “alles” uit de nalatenschap, de kinderen krijgen een (in beginsel) niet-opeisbare vordering op hun moeder. Op deze wijze kan Bea ongestoord verder leven zonder bemoeienis van de kinderen.

Op basis van het huwelijksvermogensrecht en het erfrecht ziet de verdeling van het huwelijk en de nalatenschap van Aad er als volgt uit:

Bea Claudia Dirk
½ huwelijksgoederengemeenschap 120.000
Nalatenschap Aad 120.000
Schuld aan Claudia  -40.000
Schuld aan Dirk  -40.000
Vordering op Bea 40.000 40.000
Totaal 160.000 40.000 40.000

 

Erfbelasting

Nu bekend is hoe de nalatenschap wordt verdeeld, is het nog de vraag wat de gevolgen zijn voor de erfbelasting. Erfbelasting wordt geheven over de waarde van al wat wordt verkregen uit een nalatenschap van iemand die ten tijde van het overlijden in Nederland woonde. De tarieven in de erfbelasting variëren. Het laagste tarief is 10%, het hoogste tarief is 40%. Al naar gelang de verwantschap tot de overledene betaal je meer of minder erfbelasting: Echtgenoten en kinderen betalen het lage tarief, overige verwanten of derden betalen het hoogste tarief.

Maar, over welk bedrag wordt de belasting geheven? Bea erft, net als de kinderen voor een gelijk deel (40.000) uit de nalatenschap, maar feitelijk heeft Bea alles verkregen (120.000). De kinderen hebben in beginsel ook 40.000 verkregen, maar omdat zij enkel een niet-opeisbare vordering hebben, hebben zij feitelijk niets verkregen. In de erfbelasting wordt hier rekening mee gehouden.

Bij een wettelijke verdeling wordt de waarde van de verkrijging van iedere erfgenaam berekend alsof er sprake is van een vruchtgebruik ten gunste van de langstlevende echtgenoot. Over deze waarde wordt erfbelasting berekend. Bij de kinderen wordt de waarde van de blote eigendom belast. Bea is 71 wanneer haar man overlijdt. Haar “eigen” erfdeel van 40.000 wordt volledig bij haar belast. Daarnaast verkrijgt zij het deel van Claudia (40.000) en het deel van Dirk (40.000). Van deze delen wordt het vruchtgebruik belast bij Bea, de waarde van het blote eigendom wordt belast bij Claudia en Dirk.

De waarde van het vruchtgebruik wordt berekend volgens tabellen die bij de Succesiewet horen. Bij een leeftijd van 71 hoort een “levensverwachtingsfactor” van 7. De rente die standaard wordt gehanteerd is 6%. De totale waarde van het vruchtgebruik bedraagt voor Bea 6% * 7 * 40.000 = 16.800. Dit betekent automatisch dat de waarde van de blote eigendom voor de kinderen 23.200 (40.000 -/- 16.800) bedraagt (per kind).

Voor de erfbelasting ziet de verkrijging voor de nalatenschap er dus als volgt uit:

Bea Claudia Dirk
Erfdeel nalatenschap Bea   40.000
Waarde vruchtgebruik/bloot eigendom Claudia   16.800 23.200
Waarde vruchtgebruik/bloot eigendom Dirk   16.800 23.200
Totaal belastbare verkrijging   73.600 23.200 23.200
Wettelijke vrijstelling 616.000 20.000 20.000
Totaal belaste verkrijging   nihil   3.200   3.200
Verschuldigde belasting (10%)   nihil      320      320

 

Conclusie

De langstlevende echtgenoot heeft een veel sterkere positie in zowel het erfrecht als de erfbelasting dan de kinderen. Kinderen krijgen veelal een niet-opeisbare vordering op hun ouder, maar juist zij krijgen wel een aanslag erfbelasting opgelegd.

Het is belangrijk om al bij leven te onderkennen wat de gevolgen zijn wanneer u komt te overlijden. Zijn er voldoende liquide middelen om de erfbelasting te betalen? Mag de langstlevende echtgenoot vrij beschikken over het gehele vermogen? Wilt u optimaal gebruik maken van de mogelijke vrijstellingen? Door al bij leven na te denken over antwoorden op deze vragen, voorkomt u problemen voor uw erfgenamen.

 

Over de auteur

Voor meer informatie kunt u vrijblijvend een e-mail versturen aan jan@jpvandewerkenbelastingadvies.nl . Of bezoek: www.jpvandewerkenbelastingadvies.n/. Geschreven door mr. Jan van de Werken RB.
Of kies uit nieuws categorieën